Toplam 3 sonuçtan 1 ile 3 arasındakiler gösteriliyor.

Konu: Dünyada var olan Yapay Diller

  1. #1
    Üyelik tarihi
    Jul 2006
    Mesajlar
    11,413
    Teşekkür / Beğenme
    Rep Gücü
    142

    Dünyada var olan Yapay Diller

    Baleybelen, Volapük, Esperanto, İdo


    Bâleybelen: (dilsizlere dil veren), Muhyi-i Gülşeni (1528-1604) tarafından gizli bilgileri halktan saklamak ve Osmanlı'da ortak kültür dili yaratmak üzere 1574'de kurgulanan dünyadaki ilk yapay dil.

    Muhyî, 16. yy. Osmanlısında eleştiriler alsa da Bâleybelen ile 200 eser yazar. Öğrencileri Bâleybelen'i devam ettirmeye çalışır, ancak neredeyse Muhyî'nin ölümüyle bu dil de kullanılmaz olur. Günümüze bu dille yazılan eserlerden pek azı gelebilmiştir.

    Dilin çözülmesi: Rousseau, Halep'te gördüğü, tanımadığı dilde yazılmış bir kitabı önce ünlü Osmanlı tarihçisi Hammer'e gönderir. Hammer şifreleri çözemez ve Paris'teki doğu dilleri uzmanı Sylvestre Sacy'den yardım ister. Sacy sekiz yıl araştırmasına rağmen bu dili kimin, niçin ve nasıl tasarladığını bulamaz. Kaybolmuş bir millete ait olabileceğini düşünür ve bu mealde bir makale kaleme alır.

    Bâleybelen ile ilgili ilk bilimsel araştırma ise 1966'da İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nden Mithat Sertoğlu'nun “İlk Milletlerarası Dili Bir Türk İcat Etmişti” başlıklı makalesidir. Bâleybelen şifrelerini ilk çözen ise beş yıllık araştırma sonucu dilbilimci Mustafa Koç olur.

    Mustafa Koç, Bâleybelen / İlk Yapma Dil (2006) adlı kitabıyla bulgularını yayımlar.


    Baleybelen dilinden birkaç örnek:
    Aşık: Set
    Baş kesen: Fer’az
    Cin: Nib
    Çıyan: Kaçev
    Deri soymak: Neçem
    Ekmek: Betem
    Fal: Neyad
    Gölge: Şal
    Helak: Deşak
    Irak: Feyam
    İftira: Kilar
    Kabus: Binhav
    Laf: Kebe
    Mana: Gebi
    Nefes: Ad
    Oluk: Dişab
    Ökçe: Vepil
    Padişah: Minal
    Rabb: Beslecen
    Selvi: Recid
    Şakak: Firnir
    Tanrı: Ban
    Uç: Refey
    Ümmet: Deras
    Vücud: Bahreme
    Ya Allah: Yaan
    Zemin: Çeb
    VOLAPÜK

    Volapük: 1879 yılında Alman Papaz Johann Martin Schleyer tarafından oluşturulmuş bir yapay dil. Bitişimli bir yapı içeren bu yardımcı dilin sözcükleri ve söz kökleri daha çok İngilizce'ye ve Romence'ye dayanmaktadır. Önceleri ilgi ile karşılanmış ve yayılma göstermiştir. Volapük, dil bilgisi kurallarının oldukça karmaşık olmasına rağmen yüzbinlerce kişi tarfından öğrenilmiş, bu dilde kurultaylar toplanmış, dil bilgisi kitapları ve dergiler yayımlanmıştır, fakat Esperanto'nun çıkması ile yerini ona bırakmıştır.

    Vol¹-A²-Pük³ Dünya dili konuşan
    Vol: Dünya
    A: bağlaç
    Pük: Konuşma

    Yeryüzünde yetkin bir şekilde konuşan sayısı 20 olmasına rağmen vikipedi'de 114,000 madde ile temsil edilen yapay dil.

    Alfabesi
    Volapük alfabesinde 27 harf vardır.

    Aa Ää Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Öö Pp Rr Ss Tt Uu Üü Vv Xx Yy Zz

    İsmin Hâlleri
    Yalın Hâl = vol (dünya) vols (dünyalar)
    -in Hâli = vola (dünyanın) volas (dünyaların)
    -e Hâli = vole (dünyaya) voles (dünyalara)
    -i Hâli = voli (dünyayı) volis (dünyaları)

    ESPERANTO


    Esperanto: 1887'de Polonyalı Yahudi asıllı göz doktoru Ludwik Łazarz Zamenhof tarafından icat edilmiştir. Dr. Zamenhof'un bulunduğu bölgedeki insanlar Lehçe, Rusça, Yidiş gibi farklı diller konuşuyorlardı. Zamenhof bu insanların birbirleriyle anlaşmalarını kolaylaştırmak için hiç değişmeyen ve istisnası olmayan 16 ana temel kural ve 917 kök belirlenmiş. Kelimelerinin köklerini genellikle Avrupa dillerinden alan Esperanto dilini icat etti.

    Etimolojisi: Esperanto kelimesinin kökeni, Fransızcadaki -umut etmek anlamına gelen- "esperer" kelimesinden türetilmiştir.

    Esper¹-Ant²-O³
    Esper: Umut eden
    Ant: Bir işi yapan, bir şeyin yolundan giden anlamında
    O: Kelimeye isim anlamı katar.

    Alfabesi
    Esperanto alfabesinde 28 harf vardır.

    Aa Bb Cc Ĉĉ Dd Ee Ff Gg Ĝĝ Hh Ĥĥ Ii Jj Ĵĵ Kk Ll Mm Nn Oo Pp Rr Ss Ŝŝ Tt Uu Ŭŭ Vv Zz

    Esperanto Nedir?
    Esperanto uluslararası iletişim için oluşturulmuş yapay bir dildir. Tek bir kişiye, ülkeye ya da ırka ait değildir. Dili öğrenmek diğer dilleri öğrenmekten kat kat daha kolaydır. Birçok dille benzerliği vardır ve yaşayan bir dildir. L. Zamenhof tarafından 19. yüzyılın sonlarında Lingvo Internacia adlı kitapla insanlar arasındaki iletişim bariyerini kırmak amacıyla oluşmaya başlamıştır.

    Her yıl Pasporta Servo adlı bir yıllıkta Esperanto evsahiplerinin yerleri Esperanto dilinde yayınlanmaktadır. Böylelikle, birçok etkinliğe katılıp, genellikle ücretsiz olarak Esperanto bilmeniz karşılığında evsahiplerinin olanaklarından faydalanabilirsiniz.

    Esperantonun ilginç özellikleri:

    Esperantoda her isim "o" harfi ile biter.
    amiko - arkadaş
    arbo - ağaç
    birdo - kuş
    domo - ev
    kato-kedi

    İsmi çoğul yapmak için sonuna "j" harfi eklenir.
    amikoj - arkadaşlar
    arboj - ağaçlar
    birdoj - kuşlar
    domoj - evler
    katoj - kediler ...gibi

    Zarflar “e” ile biter.
    aktive – Haraketli
    canlı bone - iyi
    facile - kolaylıkla
    fiere - gururlu bir şekilde, gururla

    Sıfatlar "a" ile biter.
    alta-uzun
    bela-güzel
    granda-büyük...gibi

    Olumsuz yapmak için başına "mal" eki getirilir.
    malalta-kısa
    malbela-çirkin
    balgranda-küçük ...gibi

    Esperantoya en yakın dil hangisidir?
    Bu nasıl baktığınızla ilgili. Cevap değişken olmakla birlikte Latin kökenli diller; İspanyolca, İtalyanca, Fransızca Esperantoyla benzer diller olarak nitelendirilebilir. Ama izole gelişen diller yani Çince, Vietnamca gibi dillerle de bazı yönlerden benzeşmektedir.
    Esperantonun sembolü, yeşil yıldız Esperantonun simgelerinden biridir. Yeşil umudu temsil etmekte.
    İDO


    İdo: anadilleri farklı olan insanlar arasında anlaşmayı kolaylaştırmayı amaçlayan yapay bir dildir. 1907'de Uniono por la Linguo Internaciona Ido (uluslararası dil İdo birleşmesi) tarafından icat edilmiştir.

    İdo, dilbilgisi, sesbilgisi bakımından öncülü Esperanto ile benzerlikler gösterir. İdo, Esperanto'da reform talep eden Esperantocular tarafından oluşturulmuştur. Bu dili konuşanların sayısı bilinmemekle birlikte Esperanto'yu azami 1,5 milyon, İdo'yu birkaç bin kişinin konuştuğu tahmin edilmektedir. Yine Esperanto bilenlerin İdo'yu, İdo bilenlerin Esperanto'yu fazla zorlanmadan anladıkları tahmin edilmektedir.

    İki dil arasında göze çarpan en önemli fark, İdo'nun 26 harfli standart Latin abecesini kullanmasıdır. Oysa Esperanto'da "q", "w", "x", ve "y" harfleri bulunmayıp; "ĉ", "ĝ", "ĥ, "ĵ", "ŝ" ve "ŭ" harfleri bulunmaktadır. İdo'nun Esperanto'nun 'hatalarını gidermek' amacıyla ortaya çıktığını söylemek yanlış olmaz.

    Mesela bu cümle: En la skolo esas multa kati.
    Türkçesi: Okulda çok kediler var.

    Bu cümlede skolo'nun sonunda o bulunduğu için bu bir isimdir. Esas'ın sonunda as bulunduğu için geniş zaman, multa'nın sonunda a bulunduğu için bir sıfat, ve kati'nin sonunda i bulunduğu için bunun bir çoğul isim olduğunu biliyoruz.

    İdo'nun sözcükleri de Avrupa'daki altı önemli dillerden geliyor, yani İtalyanca, İspanyolca, İngilizce, Fransızca, Almanca ve Rusça'dan geliyorlar.

    Örneğin skolo böyle:
    Angliana: school
    Franciana: école
    Germaniana: Schule
    Hispaniana: escuela
    Italiana: scuola
    Rusiana: школа (şkola)
    Ve kato (kedi):
    Angliana: cat
    Franciana: chat(te)
    Germaniana: Katze
    Hispaniana: gato
    Italiana: gatto
    Rusiana: кошка (koşka)

    Geçmiş ve gelecek İdo kurultayları
    2009: Tallinn, Estonya
    2008: Wuppertal-Neviges, Almanya
    2007: Paris, Fransa
    2006: Berlin, Almanya, 10 ülkeden yaklaşık 25 kişi
    2005: Toulouse, Fransa, 4 ülkeden 13 kişi
    2004: Kiev, Ukrayna, 9 ülkeden 17 kişi
    2003: Grossbothen, Almanya, 6 ülkeden gelen katılımcılar
    2002: Kraków, Polonya, 6 ülkeden 14 katılımcı
    2001: Nürnberg, Almanya, 5 ülkeden 14 kişi
    1998: Białobrzegi, Polonya, 6 ülkeden 15 kişi
    1997: Bakkum (mun. Castricum), Hollanda, 7 ülkeden 19 kişi
    1995: Elsnigk, Almanya
    1991: Ostend, Belçika, 21 katılımcı
    1980: Namur, Belgium, 35 kişi
    1960: Zürih, İsviçre, yaklaşık 50 kişi

  2. #2
    Adrian MONK Misafir
    Baleybelen
    Volapük
    Esperanto
    Ido
    Lojban
    Interlingua
    Interlingue
    Sollserol
    Communicationssprache
    Spokil
    Idiom Neutral
    Occidental
    Novial
    Sona
    Lingua Franca Nova

    Bunlar sadece International Auxiliary Language.
    Bir de artistic auxiliaryler var.

  3. #3
    Üyelik tarihi
    Jul 2006
    Mesajlar
    11,413
    Teşekkür / Beğenme
    Rep Gücü
    142

Konu Bilgisi

Users Browsing this Thread

Şu anda 1 üyemiz bu konuya göz atıyor. (0 kayıtlı üye ve 1 misafir.)

Benzer Konular

  1. Çok bilinen diller mi, pek bilinmeyen diller mi?
    Konuyu Açan: asumank, Forum: Diğer Dillerle İlgili Genel Paylaşımlar.
    Cevaplar: 42
    Son Mesaj : 12-07-12, 13:03
  2. ..yapay dil...
    Konuyu Açan: burakdil2, Forum: Yapay Diller Forumu.
    Cevaplar: 6
    Son Mesaj : 06-10-11, 22:04
  3. Yapay diller ve yapay dil yaratanlar hakkında
    Konuyu Açan: Adrian MONK, Forum: Yapay Diller Forumu.
    Cevaplar: 10
    Son Mesaj : 23-04-11, 10:13
  4. Yapay diller saf mı olmalıdır, karma mı ?
    Konuyu Açan: Adrian MONK, Forum: Yapay Diller Forumu.
    Cevaplar: 8
    Son Mesaj : 26-11-09, 18:33
  5. Acaba dünyada zeki olan %2 insandan biri misin
    Konuyu Açan: BBurak, Forum: dilFORUM'la Tanışma.
    Cevaplar: 8
    Son Mesaj : 09-08-06, 23:52

Bu Konu İçin Etiketler

Bu Konuyu Paylaşın !

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Yok
  • Cevap Yazma Yetkiniz Yok
  • Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
  • Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok
  •