PDA

Orijinalini görmek için tıklayınız : Dilimize girmiş yabancı kelimelerden



LOT
11-12-08, 03:47
Bugün Türkçe'ye girmiş bir sürü kelime var.. Yaklaşık 15 bin kelime dilimize gelmiştir, yabancı kelimeler dilimizin yaklaşık %20 sini kapsıyor böylelikle..

Bunlardan birkaç tanesine değinmek istiyorum; mesela çay kelimesi Çince'den gelmektedir, bunu forumda da tartışmıştık ve bir kelime daha dışında başka Çince'den alınmış kelime yok: İnci. Ayrıca Soğdca 'dan alınmış bir kelime var: Kent. Ve Soğdca bugün ölü dil grubunda..

biber10
11-12-08, 12:45
"İnci" kelimesinin Çince asıllı olduğu kesin değildir. Bazıları "buğday" kelimesinin de Çinceden dilimize geçmiş olabileceğini iddia etmektedir. Özellikle Göktürk ve Uygur devrinden kalan metinlerde geçen kelimelerden hangilerinin başka dilden Türkçeye, hangilerinin Türkçeden başka dile geçtiği bir çok kez tam olarak anlaşılamamaktadır. "Çay" kelimesinin Çince olduğu ise bu kelimenin 16. yüzyıldan itibaren Avrupalılar tarafından kullanılmaya başlayıp dilimize daha sonra girmesinden dolayı kesin bir bilgidir. "Çaydanlık" kelimesi de üç dilden unsurlar taşıyor: "Çay" Çince, "-dan" Farsça, "-lık" Türkçe.

£ vla
11-12-08, 12:49
Ama şunu da unutmayınız, Türkçeden diğer dillere geçmiş çok kelime vardır.

Timsah
11-12-08, 15:37
Soğdlar'ın Türkler ile sıkı fıkılığı, kent kelimesini site kelimesinden daha doğal yapmakta. Tabi "site" Türkçe bir kelimedir. Ama "kent" de kaynaştığımız insanlardan geçme ise, "site" kadar saygıyı hak etmektedir. Ferman ile "yünivörstii" yapın diyenlere güzel bir inattır bence "evrenkent"...

acibadem
11-12-08, 15:47
iksir de sanırım yabancı bir kelime, değil mi ?

ProblemSolver
11-12-08, 16:05
Ama şunu da unutmayınız, Türkçeden diğer dillere geçmiş çok kelime vardır.örneğin... (http://twoguy.blogcu.com/turkce-den-baska-dillere-gecen-sozcukler_3316206.html)

biber10
11-12-08, 16:08
Soğdlar'ın Türkler ile sıkı fıkılığı, kent kelimesini site kelimesinden daha doğal yapmakta. Tabi "site" Türkçe bir kelimedir. Ama "kent" de kaynaştığımız insanlardan geçme ise, "site" kadar saygıyı hak etmektedir. Ferman ile "yünivörstii" yapın diyenlere güzel bir inattır bence "evrenkent"...
"University" kelimesi "universe" evren ve "city" kent kelimelerinden yapılmış bir birleşik kelime değildir; Latince "universitas magistrorum et scholarium", yani "öğretmenler ve bilginler topluluğu" ibaresinden alınmış bir kelimedir. Dolayısıyla üniversiteye "evrenkent" diye karşılık bulunması yanlış bir akıl yürütmenin sonucudur.

Timsah
11-12-08, 16:20
Calque denen motamot.
Bunun böyle olmamadığını zaten kendi de kabul etmekte. Ama zaten kelimeleri çeviren bir yazılım var mı? Calculator kelimesine "çorba" deseydik ve alışsaydık kimin zoruna giderdi?
İrdelemenin "yünivörsitii" kelimesi çığırtırtılırken yapılmaması, aynı zamanda herhangi bir önerinin dışlanmasına çekmek istiyor bakışları, bu kelimeyi pankart yapanlar. "Olmamış at çöpe"leri sevmiyorum. Ve evrenkent Türkçe değil mi?

HUGEDRAGON
11-12-08, 17:09
Semaver kelimesi Rusçadan Türkçeye geçmiş.:smiley1:
Rusçası самова́р (samovar)
sam: kendi(si)
var-it: pişirmek
sam-o-var, (o) kaynaştırma harfi

biber10
11-12-08, 17:29
Calque denen motamot.
Bunun böyle olmamadığını zaten kendi de kabul etmekte. Ama zaten kelimeleri çeviren bir yazılım var mı? Calculator kelimesine "çorba" deseydik ve alışsaydık kimin zoruna giderdi?
İrdelemenin "yünivörsitii" kelimesi çığırtırtılırken yapılmaması, aynı zamanda herhangi bir önerinin dışlanmasına çekmek istiyor bakışları, bu kelimeyi pankart yapanlar. "Olmamış at çöpe"leri sevmiyorum. Ve evrenkent Türkçe değil mi?
"Evrenkent"teki "kent" Türkçe kökenli olmadıktan sonra ha Fransızca "üniversite" demişsiniz, ha yarı Türkçe yarı Soğdca "evrenkent" demişsiniz arada pek bir fark yoktur. Soğdlar ile Türkler sıkı fıkıydı diyorsunuz; Cumhuriyet kurulduktan sonra dilde yenilenme yapılırken eski Arapça - Farsça terimlerin yerine Fransızcadan ve başka batı dillerinden terimler alındı. (Bu arada "ıstılah" kelimesi de zamanla yerini "terim"e bıraktı.) O zaman 1000 yıldır kullanılan terimler varken neden böyle bir şey yapıldı? Demek ki sıkı fıkı olmak bir şey ifade etmiyor. Üniversiteye "evrenkent" demenin mantığı yanlış; kelimeye tamamıyle öz Türkçe bir karşılık bulunmuş olmuyor. Asıl moda mod çeviri "evrenkent" derken yapılmaya çalışılmış, yanlış akıl yürütmenin neticesi böyle bir birleşik kelime ortaya çıkmış. Sonra da hatadan dönmek yerine bunu savunmak için başta Sinanoğlucular olmak üzere çeşitli öz Türkçecilerin yazdığı paragraf paragraf yazıları okuyoruz.

Ekin
11-12-08, 17:32
Bugün Türkçe'ye girmiş bir sürü kelime var.. Yaklaşık 15 bin kelime dilimize gelmiştir, yabancı kelimeler dilimizin yaklaşık %20 sini kapsıyor böylelikle..

Bunlardan birkaç tanesine değinmek istiyorum; mesela çay kelimesi Çince'den gelmektedir, bunu forumda da tartışmıştık ve bir kelime daha dışında başka Çince'den alınmış kelime yok: İnci. Ayrıca Soğdca 'dan alınmış bir kelime var: Kent. Ve Soğdca bugün ölü dil grubunda..
Sevan Nişanyan geçenlerde "çay" kelimesinin etimolojisinden bahsediyordu. Konusu açılmışken aynen aktarmak istedim.
Çayın Kuzey Çin lehçelerindeki adı çá, Güneydeki Amoy (Xiamen) lehçesinde adı tê. İkisi aynı kelime, aynı şekilde 茶 yazılıyormuş, ama telaffuz farklı.

Çay bitkisinin Çin’den dünyaya yayılması 1600-1610 dolayında ilk evvela Portekizliler vasıtasıyla olmuş. Hindistan’da ilk kez 1630’larda kaydediliyor, Portekizli tüccarların ithal ettiği bir yeni moda olarak. 1640 küsur tarihli Farsça Burhan-ı Katı sözlüğünde çây geçiyor; ama Burhan-ı Katı’nın Delhi’de telif edildiği akılda tutulmalı. Yani bu tarihte henüz genel Farsçaya geçmemiş, Hindistan saray Farsçasında bilinen bir kelime olması mümkün, bilmiyorum.

Rusya’da çay modası Deli/Büyük Petro devrinde, 1690 gibi yaygınlaşmış. Türkiye’ye Lale Devrinde (1718-1730) gelmiş, ya da ilk o devirde yazılı kültüre yansımış. Nihai kaynak tabii Çince, ama Türkçeye geliş yolu Farsçadan mı, Rusçadan mı? Sanki Rusça gibi diyeceğim ama kanıtım yok. Samovar > semaver de aslında Farsça bir kelime, ama bize Rusça yoluyla gelmiş.

Portekizliler çayı Batı Avrupa’ya Amoy limanından taşımışlar. O yüzden bütün dünyanın çay dediği nesneye Batı Avrupalılar tea, thé, tee vs. diyorlar. (Buradan (http://taraf.com.tr/makale/2655.htm))

Not: Sevan Bey birkaç gün sonraki yazısından semaverle ilgili verdiği bilgiyi düzeltti. Konuyla alakasız olduğu için detaya gitmek istemedim.

one_historian
11-12-08, 17:37
Arkadaşlar biz Türkçeye giren kelimeleri tartışırsak yada onları türkçeden çıkarmaya çalısırsak türkçeye haksılık olacak. ve karsımızda çok zayıf bir dıl olarak çıkacak...

en sade dil aynı zamanda en zayıf dil de olan kızılderili dilidir...

alın elinize bir kağıt kalem bir yazı yazın. bakın kaç kelime öz Türkçe...

Güneş dil teorisindeki gibi ine hayal kırıklığına uğrar bunu yapacaklar

Timsah
11-12-08, 17:42
"Evrenkent"teki "kent" Türkçe kökenli olmadıktan sonra ha Fransızca "üniversite" demişsiniz, ha yarı Türkçe yarı Soğdca "evrenkent" demişsiniz arada pek bir fark yoktur. Soğdlar ile Türkler sıkı fıkıydı diyorsunuz; Cumhuriyet kurulduktan sonra dilde yenilenme yapılırken eski Arapça - Farsça terimlerin yerine Fransızcadan ve başka batı dillerinden terimler alındı. (Bu arada "ıstılah" kelimesi de zamanla yerini "terim"e bıraktı.) O zaman 1000 yıldır kullanılan terimler varken neden böyle bir şey yapıldı? Demek ki sıkı fıkı olmak bir şey ifade etmiyor. Üniversiteye "evrenkent" demenin mantığı yanlış; kelimeye tamamıyle öz Türkçe bir karşılık bulunmuş olmuyor. Asıl moda mod çeviri "evrenkent" derken yapılmaya çalışılmış, yanlış akıl yürütmenin neticesi böyle bir birleşik kelime ortaya çıkmış. Sonra da hatadan dönmek yerine bunu savunmak için başta Sinanoğlucular olmak üzere çeşitli öz Türkçecilerin yazdığı paragraf paragraf yazıları okuyoruz.

Öz Türkçe ne ola ki, savunucusu ne olsun? Biraz yargısız infaz olmadı mı bu? Yanlış akıl yürütme denen şeye karşı açılan bayrağın rengini "yünivörsiti"ye karşı göstermemek niyedir şeklinde basit sorulu bir önerge verdim.

Cumhuriyet'in kuruluşu bir dönemeç idi; adı üstünde bir kuruluş. Bu neyin kuruluşu olsa gerek kendinden olanı dışlayıp başkasının kelimesine sahip çıkmak?

Beyaz bayrak çekmek yerine türetilen her kelime, uydurmaca ve komik de olsa bence asildir. Üniversite Türkçedir ama evrenkent de öyle...

Timsah
11-12-08, 17:46
Arkadaşlar biz Türkçeye giren kelimeleri tartışırsak yada onları türkçeden çıkarmaya çalısırsak türkçeye haksılık olacak. ve karsımızda çok zayıf bir dıl olarak çıkacak...

en sade dil aynı zamanda en zayıf dil de olan kızılderili dilidir...

alın elinize bir kağıt kalem bir yazı yazın. bakın kaç kelime öz Türkçe...

Güneş dil teorisindeki gibi ine hayal kırıklığına uğrar bunu yapacaklar

İdüğüm şey aslında "dışardan gelen her şeye eyvallah, ama kendi insanımıza dur" diyen zenginleştirme maslahatı. Evetler hep bizden olmayana, hayırlar hep bizden olana çıkmakta; bu da azıcık canımızı sıkmakta.

ahmetwrt
11-12-08, 17:48
.... üniversitesi kampüsü
...... evrenkenti yerleşkesi
...... medresesi külliyesi
seç beğen al.:smiley1:

biber10
11-12-08, 18:16
Öz Türkçe ne ola ki, savunucusu ne olsun? Biraz yargısız infaz olmadı mı bu? .
Yanlış anlaşılmasın ben doğrudan doğruya sizi kastederek yazmadım. Bu kelime bu foruma gelinceye kadar daha kaç yerde tartışıldı.
Bu arada "evren" kelimesinin bazı anlamlarına bakıldığında tek başına "üniversite"yi karşılamak üzere kullanılabileceği de düşünülebilir:
4. mecaz Kişinin içinde yaşadığı, ilişkide bulunduğu ortam (TDK, Güncel Türkçe Sözlük)
-Mec. Madde, fikir ve duygu alanı. (Meydan Larousse)

Universitas Latince "hepsi birleşmiş / bir olmuş" gibi bir manaya gelen ve yapı itibariyle partisip olan universus kelimesiyle alakalıdır; universe kelimesi de Latince "universum"dan ("universus"un neutrum şekli) türemiş. Dolayısıyla batı dillerinde kullanılan bu iki kelime arasında zaten bir alaka söz konusu.
Macarcada üniversite karşılığında "egyetem" kelimesi kullanılıyor. Bu kelime muhtemelen "egy" (bir)den türetilmiş. Macarca sözlükte "egyetem" sözcüğünün altında "egyetemi" evrensel sözcüğü verilmiş. (Macarcadaki -i ekinin kullanımı biraz Farsçadaki nisbet ekine benziyor.) Yapı itibariyle bizdeki "evren" kelimesi "bir"den türetilmemiş olsa da madem arada bu tür ilgiler kurulabiliyor, o hâlde bu kelimeden "üniversite"yi karşılayabilecek yeni bir kelime türetmek mümkün olabilir; fakat bu mantıken "evrenkent" olamaz.

Ekin
11-12-08, 18:18
Evrenkent enteresan kelime gerçekten; çünkü her okuduğumda birileri university'yi Türkçeye çevirmek istemiş ama "universe+city" şeklinde okumuş hissi veriyor bana.

Festiva
11-12-08, 18:29
Evrenkent ne demek ? Bildiğimiz üniversiteyle bu kelimeler hangi anlamda bağdaşıyor ?

Timsah
11-12-08, 18:59
Evrenkent dediğim gibi normal hayatta da çok kullanmadığım, ama başkaldırıya destek olduğum için çok savunduğun bir kelime. Mantığı yanlış belki, ama zaten biri tarafından türetilip sunulmuş. Buna sebep olan şey nedir diye bakmak lazım.

En nihayetinde bir kimyager, hatta Biyoloji ve Fizik uzmanı. Her ne kadar aileden dilciyiz dese de, elini taşın altına koymuş, alanı olmayan bir konuya yönelmiş bir vatansever.

Şimdi Ömer Seyfettin'i anlayamıyoruz diye devrime sövüp İngilizce kelime aşkı ile tutuşmak başka, Ömer Seyfettin'i anlamamız lazım, bu yüzden İngilizceden önce Osmanlıcanın şart koşulması lazım demek başka. Kürtçeyi her fırsatta öne sürüp "yok sayılamaz" diyerek kullanmak, dönüp İngilizceyi Türkiye'nin ana dili yapma telaşına düşmek başka, Kürtçeyi inceleyelim, ihtiyaç hasıl olduğunda o dile bakalım demek başka. Yani niyet başka, kötü niyet başka....

Tabi ben burada kimseye demedim bu lafları. Kimseden önde değilim vatan sevmede, estağfirullah. Ancak bunu diyenler, bu tavurda olanlar var; işte bu insanlara karşı da Oktay Hoca, evrenkent var. Akademik değil ama saf ve çıkarsız.

ebruuu___
11-12-08, 19:16
Vallahi ne yalan söyleyeyim Evrenkent gayet hoş geliyor kulağa... Değişik de aynı zamanda. Keşke imkan olsa da değiştirebilsek yerine onu kullansak...:smiley2:

biber10
12-12-08, 11:34
Türkçede iki isim birleşik isim olurken belirtisiz isim tamlaması yapısıyla bir araya gelir. "Evren" sıfat olmadığına göre "kent" kelimesinin tamlanan eki almaması Türkçenin yapısına aykırıdır.

Mert87
12-12-08, 12:01
Birkaç şey yazayım

Şehir kelimesi arapçadır kent kelimesi ise Türkçe kökenli olmayıp farsça kökenlidir illa öztürkçe kullanmak istiyorsanız balıg diyebilirsiniz.Bizde mesela mimarlıkla uğraşanlar genelde kent derler Türkçedir diye ama öyle birşey yok tabi.
Kampüs Latince bir kelimedir aslında tarla,meydan gibi anlamları var.Özel bir şikayetim olmasada "yerleşke" kulağa hoş geliyor hani :)
Türk kelimesine ilk defa çinli kaynaklarda rastlıyoruz...

Üniversite latinceden geliyor "şirket,özel bir topluluk" gibi anlamları var.Kelimenin kökeni universus(hepsi tamamı "the whole") gibi anlamlara geliyor.Bence zamanla bu kadar değişmiş yine yabancı dilde olan bir kelimenin kökenine inip kök anlamını almak sonra Türkçeye çevirmek ve böyle kullanılmasını istemek pek öztürkçe kullanmak olmuyor.Sizce ?

Bir dili yabancı dillerin etkisinden kurtarmaya çalışmak bir toplumu yabancı unsurlardan arındırmaya benzer.Türkçemiz ingilizceye yada başka bir dile karşı pes edecek değildir.Aksine farklı dillerden kelimeler alabilmek bizim toplumumuzun kültürel zenginliğini gösterir.Benim tek şikayetim kararsızlık "check ettin mi ? şu dersi drop et" gibi yarı-türkçe yarı-ingilizce cümleler.
Neticede dili arındırmaya çalışmak akıntıya karşı kürek çekmek gibidir.Yabancı kelime kullanmadan "Dün televizyonda maçı seyrettim" bile diyemezsiniz burada bir tek "etmek" kelimesi Türkçedir. Böyle bir cümle kullanırsanız sorun olmaz artık toplum bunu kabul etmiştir kökeni bilinmeyen yadsınmayan daha birçok yabancı kelime var gazete,kamyon,namus(grekçedir :D ) vb :)
Dil ile ilgili bu tartışmayı bir "forum" aracılığıyla yaptığımızı dilin aynı zamanda tarih anlamına geldiğini umarım göz önünde bulundurursunuz.Hatamız varsa affola

biber10
12-12-08, 13:00
illa öztürkçe kullanmak istiyorsanız balıg diyebilirsiniz.
"Evrenkent" yerine "evrenbalık" ya da "evrenbalığı" derlerse o zaman bu bir tür balık cinsi sanılabilir.


Yabancı kelime kullanmadan "Dün televizyonda maçı seyrettim" bile diyemezsiniz burada bir tek "etmek" kelimesi Türkçedir.
"Dün" de Türkçedir. "Seyrettim" yerine "izledim" de denebilir.

Mert87
12-12-08, 13:10
"Evrenkent" yerine "evrenbalık" ya da "evrenbalığı" derlerse o zaman bu bir tür balık cinsi sanılabilir.


"Dün" de Türkçedir. "Seyrettim" yerine "izledim" de denebilir.

Dün benim bildiğim farsça yada haftanın bir günü olsun fark etmez bir noktayı açıklamaya çalışıyordum koca cümleden kaç kelime Türkçe çıktı yabancı kelimeler hayatımızda ne kadar yer etmiş durumdalar onu göstermek istedim.Bunun gibi birçok örnek yazılabilir.Derdimi anlatayımda :)

Aslında şehir yada kent için "balıg" derken ciddi değildim.İroniyi görmediniz sanırım

Teşekkürler

biber10
12-12-08, 13:31
Yabancı kelimelere Türkçe karşılıklar bulunabilir ama bu konuda bazı problemler var. Hem "evrenkent" gibi mantıken yanlış ve Türkçenin yapısına aykırı kelimeler teklif edilebiliyor hem de bazı kelimeler için muhtelif teklifler ortaya atılabiliyor. "Harf" Arapçadır diye kimisi "tamga", kimisi "yazaç", kimisi "ıra" kelimesini kullanıyor. Genellikle Türk diliyle ilgili eğitim almamış ve dilbilimci olmayan insanlar Eski Türkçeden veya Türk dilinin bugünkü kollarından kelime almayı düşünebiliyor fakat Türkiye Türkçesinin ses özelliklerini ve uğradığı değişimi göz önünde bulundurmayı düşünemiyor. Fransızca kelimeyi reddedip Soğdca kelimeyi kabullenmek, Türkçenin yapısına aykırı kelimeler uydurmak, Türkçenin malı olmuş Arapça - Farsça kelimeleri reddedip Türkçenin uğradığı değişimi görmezden gelerek 1000 yıl önce kullanılan kelimeleri aynen alıp kullanmak gibi yöntemlerle kıyasladığımızda "üniversite" kelimesini kullanmak dilimiz için daha zararlı olarak görülebilir mi?

Timsah
12-12-08, 17:34
Ray döşenmiş çemberde dönüp dönüp duruyoruz gibi geliyor bana. :D

Mantık dilden sonra gelir. Önce kelime duyulur, sonra o kelimenin mantığı aranır. Yani dilbilimcinin OLMAMIŞ deme hakkı yoktur. Çünkü ancak var olanın formülünü çıkarma yetkisi vardır.

Evrenkent mantıksızlığına çaydanlık da düşmektedir bence. Çaylık olması gerekirken, Fars'ın "dan"ı neden bağra basılmış ki? Bu soruya verilecek cevaba benzer duygusallıkta bir evrenkent cevabı da verilebilir.

Kökene bakmak kana bakmaya benzer. Irkçılık sayılır hepimiz biliriz. Hepimiz kökensel bir redde karşı çıkarken hangi noktada ayrılıyoruz ona bakalım bence.

Bir şey öz Türkçe ise kullanırım ben. Ama bir şey öz Türkçeleştirme çalışmasına hizmet ediyorsa sakınır, uzaklaşırım. Ancak aynı meyanda tarafsızlığım öz Frenkçi sömürgeciliğine de baltayla saldırır. Konuşanı yazmayan sözlüğe, söyleneni duymayan dilbilimciye şüpheyle yaklaşırım.

Hepimiz öyle değil miyiz ki?

biber10
12-12-08, 20:14
Ray döşenmiş çemberde dönüp dönüp duruyoruz gibi geliyor bana. :D

Mantık dilden sonra gelir. Önce kelime duyulur, sonra o kelimenin mantığı aranır. Yani dilbilimcinin OLMAMIŞ deme hakkı yoktur. Çünkü ancak var olanın formülünü çıkarma yetkisi vardır.

Evrenkent mantıksızlığına çaydanlık da düşmektedir bence. Çaylık olması gerekirken, Fars'ın "dan"ı neden bağra basılmış ki? Bu soruya verilecek cevaba benzer duygusallıkta bir evrenkent cevabı da verilebilir.

Kökene bakmak kana bakmaya benzer. Irkçılık sayılır hepimiz biliriz. Hepimiz kökensel bir redde karşı çıkarken hangi noktada ayrılıyoruz ona bakalım bence.

Bir şey öz Türkçe ise kullanırım ben. Ama bir şey öz Türkçeleştirme çalışmasına hizmet ediyorsa sakınır, uzaklaşırım. Ancak aynı meyanda tarafsızlığım öz Frenkçi sömürgeciliğine de baltayla saldırır. Konuşanı yazmayan sözlüğe, söyleneni duymayan dilbilimciye şüpheyle yaklaşırım.

Hepimiz öyle değil miyiz ki?
"Çaydanlık" Türkçenin yapısına aykırı değildir; Türkçede "iki isimden isim yapma eki üstüste gelmez" diye bir kural yoktur. Ama "evrenkenti" yerine "evrenkent" demek, Türk dilinin yapısına aykırıdır. "University"yi "universe-city" imiş gibi ele alıp bunu İngilizcedeki gibi birleşik isim yapmaya kalkarsanız, Türkçenin yapısını ortadan kaldırıp yerine İngilizcenin yapısını koymaya kalkmış olursunuz. Buradaki tartışma dilbilgisiyle ilgilidir. Dilbilimiyle dilbilgisini karıştırmayınız.